Sayfalar

950 ) İSTANBUL'UN YERALTI PROJELERİ !..



Metro projesini 1870'li yılların ilk yarısında şekillendirdiği anlaşılan Henri Gavand, bu girişimi sonuçlandırma olanağı bulamadı, ama 17 Ocak 1875'te hizmete açılan ve İstiklal Caddesi-Karaköy arasında işleyen İstanbul Tüneli'nin de azimli girişimcisi ve müteahhidi oldu..
Vahdettin Engin'in "Tünel" isimli kitabında verdiği bilgilere göre, İstanbul'da metro yapımını öngören bir diğer proje, Karabet isimli, Ermeni cemaati üyesi bir Osmanlı yurttaşı tarafından 1873 yılı Mart ayında şekillendirilmişti. Bu şahıs o tarihte verdiği bir dilekçeyle, yap-işlet-devret mantığı çerçevesinde 50 yıllık bir imtiyaz alıp Galata ve Beyoğlu'ndan Karadeniz Boğazı'na kadar metro yapmayı önermekteydi. Karabet Bey'in Şura-yı Devlet'e (Danıştay'a) havale edilen önerisi, önce "başka talipler de var, bakacağız artık" türü bir ilk yaklaşımın ardından 1874 yılı Ocak ayında görüşüldü. Getireceği yükümlülükler ve zorluklar yüzünden uygun olmadığına karar verildi.
İstanbul'da metro inşasına yönelik tespit edilen bir düğer girişim de, 1887 yılında Reji İdaresi memurlarından Ermeni asıllı Boğos Efendi'ye ait. Boğos Efendi, 27 Eylül 1887'de Başbakanlığa verdiği dilekçesinde 99 yıllık bir imtiyaz talebiyle Bahçekapı'dan Beyazıt Çadırcılar Kapısı'na kadar uzanacak bir metro yapmayı taahhüt ediyordu. Dilekçesinde, kanunlara uygun bir şekilde hükümetin belirleyeceği bir bankaya 2.000 lira teminat ücreti yatırmaya hazır olduğunu da vurguluyordu..
Bayındırlık Bakanlığı Fen Heyeti konuyu 8 Kasım 1877 tarihinde görüştü. Hem Tramvay şirketi ile hem de Galata Tüneli şirketiyle yapılan sözleşmelerin projeye engel teşkil etmediğini tespit eden bakanlık, konuyu Seraskerlik makamı ile Eğitim Bakanlıklarına iletti. Aslında hepsi de olumlu yanıt verdi. Ancak İstanbul'un günümüzden yüz yıl önce bir metroya sahip olmasına şaşırtıcı bir "rant" anlayışı engel oluverdi. Zira, teklifi reddeden Meclis-i Vükela (Bakanlar Kurulu), söz konusu metronun yapılması durumunda Bahçekapı'dan Beyazıt'a kadar olan emlakın değerinin düşeceğini, bu durumun da mal sahipleri ile Hazine'yi zarara uğratacağını ileri sürmüştü..
Aynı hat üzerinde on yıl sonra bir diğer metro girişimi daha belirse de, bu kez de teklifin sahibi olan Namık Paşazade Tahir Bey aynı "kayaya çarpıyor" ve Boğos Efendi gibi "emlakın değeri düşer" gerekçesiyle red cevabı alıyordu..
20. yüzyılın ilk reddini alma onuru (!) ise 1900 yılı Ocak ayında, Türkiye'de müzeciliğin ve modern arkeolojinin kurucusu olan, ünlü ressam Osman Hamdi Bey'e düştü..

osman hamdi bey-metro ile ilgili görsel sonucu

Proje safhasından öteye gidemeyen bir diğer metro girişimi de, 1909 yılında Taksim'den Galata'ya, oradan da Sirkeci ve ardından Beyazıt'a kadar giden metro projesiyle imtiyaz talebinde bulunan Mösyö Moray'a aitti..
1912 yılında metro projeleri sayıca çoğalmış ve birbiriyle rekabet eder olmuştu. Bu mücadeleden, Beyazıt'tan Pangaltı ve Şişli'ye uzanan bir metro projesi sahibi olan Mösyö Huguenin galip çıktı. 15 Ekim 1912 tarihinde çıkarılan imtiyaz fermanı sonucu, 26 Ocak 1913'te Mösyö Huguenin ile sözleşme imzalandı. Proje kapsamında ayrıca Beyazıt'tan Yenikapı'ya bir hat daha çekilecek, oradan da Eyüp'e ve Dolmabahçe'ye uzanan farklı metro kolları inşa edilecekti. Her şey iyi güzeldi ama, projenin gerçekleşmesine bu kez de I. Dünya Savaşı engel oldu..
Cumhuriyet döneminin ilk metro teklifi ise 1936'da Fransız şehircilik uzmanı Henri Prost'dan geldi. Bu kez metronun Taksim-Şişhane-Karaköy arasında işlemesi öngörülmekteydi. Ancak kader bir türlü İstanbul'un yer altındaki ağlarını örememekteydi. Sonuçta bu proje de kağıt üzerinde kaldı. 
1950'ler, '60'lar, ve '70'ler sonuçsuz başka girişimlerle geçti. Ama, "bize kaderimizin bir oyunu mudur bu" nedir, 20. yüzyılı pas geçen İstanbul'un metro hayali ancak 21. yüzyılda gerçekleşti. Şehrin 125 yıllık rüyasını gerçekleştirme yolundaki son dönemeç 1992'de imzalanan ihale anlaşması ile geçildi. İstanbul 16 Eylül 2000'de Taksim-4. Levent güzergâhı ile metrosuna kavuştu..

vahdettin engin tünel ile ilgili görsel sonucu

KAYNAKÇA :
     
ORHAN ERİNÇ, "92 Yıl Önce İstanbul Metrosu Çalışmaları ve Yeni Liman Projesi" ; VAHDETTİN ENGİN, "Tünel" ; ZEYNEP ÇELİK, "Değişen İstanbul" ; AKDOĞAN ÖZKAN, "Gafillikler Kitabı" 

Hürriyet

KAYNAK OLARAK KULLANDIĞIM KİTAPLAR..
-------------------------------------------------------
1.DEVLET-İ ALİYYE.I...HALİL İNALCIK 2.OSMANLILAR..HALİL İNALCIK
3.İMP.'UN EN UZUN YÜZYILI..İLBER ORTAYLI
4.SON İMP. OSMANLI..İLBER ORTAYLI
5.TARİHİN IŞIĞINDA..İLBER ORTAYLI
6.OSM. TOPLUMUNDA AİLE..İLBER ORTAYLI
7.OSM.'YI YENİDEN KEŞFETMEK..İ.ORTAYLI
8.BATILILAŞMA YOLUNDA..İLBER ORTAYLI
9.OSMANLI TARİHİ..A.DE LAMARTINE
10.OSMANLI..CAROLİNE FİNKEL
11.OSM.İMP.TARİHİ..NICOLEA JORGA
12,BÜYÜK TÜRK..NICOLEA JORGA
13.YENİLMEZ TÜRK...NICOLEA JORGA
14.TÜRKİYE TARİHİ..ED.SİNA AKŞİN
15.OSM.DÜNYASI VE İNSANLARI..GÜLGÜN ÜÇEL
16.OSMANLI ORDUSU..GÜLGÜN ÜÇEL-AYBET
17,BU MÜLKÜN SULTANLARI..NECDET SAKAOĞLU 18.YENİÇERİLER..REŞAT EKREM KOÇU
19.SON PADİŞAH..YILMAZ ÇETİNER
20.SORULARLA OSM. ..ERHAN AFYONCU
21. SOKOLLU ...RADOVAN SAMARCIC
22. OSM.İMP.TARİHİ...A.CEVDET PAŞA
23. OSM.GERÇEĞİ..ERDOĞAN AYDIN
24. FATİH VE FETİH..ERDOĞAN AYDIN
25.KADINLAR SALTANATI..A.REFİK ALTINAY
26.DOĞU'YA BAKIŞ..GERALD MACLEAN
27.AT SIRTINDA ANADOLU..FREDERIC BURNABY
28.ABDÜLMECİD..HIFZI TOPUZ
29.ŞAH SULTAN ..İSKENDER PALA
30.FLORANSA BÜYÜCÜSÜ..S.RUSHDIE
31.TARİHİMİZLE YÜZLEŞMEK..EMRE KONGAR
32.PARİS'TE BİR OSM.SEFİRİ..ŞEVKET RADO
33.TARİHİN SAKLANAN YÜZÜ..ÇETİN ALTAN
34.OSM.İMP.'DA SON 300 YIL..ALAIN PALMER
35.KONSTANTİNİYYE..PHİLİP MANSELL
36.TÜRKİYE'NİN SİYASİ İNTİHARI..CENGİZ ÖZAKINCI
37.BU VATAN BÖYLE KURTULDU..EROL MÜTERCİMLER
38.16.YÜZYILDA İSTANBUL..METİN AND
39. ERKEN MODERN OSMANLILAR.. VIRGINIA H. AKSAN-DANIEL GOFFMAN
40."POPÜLER TARİH" VE "NTV TARİH " DERGİLERİ
41.İKİNCİ ADAM..Ş.SÜREYYA AYDEMİR
42.HAYAT..AYŞE KULİN
43.DEVRİM VE DEMOKRASİ..NUMAN ESİN
44.BİR NUMARALI TANIK..KURTUL ALTUĞ
45.İHTİLALİN MANTIĞI..Ş.S.AYDEMİR
46.KUTSAL İSYAN...HASAN İZZETTİN DİNAMO
47.KUTSAL BARIŞ...HASAN İZZETTİN DİNAMO
48.ÇÖL KRALİÇESİ...JANET WALLACH
49.YÖNETMENLER,FİLMLER,ÜLKELER..A.DORSAY
50.AY HIRSIZI...SUNAY AKIN
51.ONLAR HEP ORADAYDI...SUNAY AKIN
52.KULE CANBAZI...SUNAY AKIN
53.LÜZUMSUZ BİLGİLER ANSİKLOPEDİSİ..TAMER KORUGAN
54.PRENS..NİCCOLO MACHİAVELLİ
55.İSTANBUL'DA BİR ZÜRAFA..SUNAY AKIN
56.KIZ KULESİNDEKİ KIZILDERİLİ..S.AKIN
57.AH BEYOĞLU,VAH BEYOĞLU..SALAH BİRSEL
58.İSTANBUL-PARİS..SALAH BİRSEL
59.YAVUZ'UN KÜPESİ..ERHAN AFYONCU
60.OSMANLI PADİŞAHLARININ HAYAT HİKAYELERİ...YILMAZ ÖZTUNA
61.BİZİM DİPLOMATLAR..BİLAL N.ŞİMŞİR
62.KİM VAR İMİŞ BİZ BURADA YOĞ İKEN..CEMAL KAFADAR
63.RÜZGARIN GÖLGESİ..CARLOS RUIZ ZAFON
64.MELEĞİN OYUNU..CARLOS RUIZ ZAFON
65.ORTA DOĞU..TAYYAR ARI
66.ABD-ORTA DOĞU-TÜRKİYE..HALUK GERGER
67.ORTA DOĞU.. BERNARD LEWIS
68.ON BİR CUMHURBAŞKANI ON BİR ÖYKÜ.. CÜNEYT ARCAYÜREK
69.ÖFKELİ YILLAR...ALTAN ÖYMEN
70.ATATÜRK'TEN SONRA BUGÜNLERE NASIL GELDİK ?..CÜNEYT ARCAYÜREK
71.ÇANKAYA...CÜNEYT ARCAYÜREK
72.DEMOKRASİNİN İLK YILLARI..C.ARCAYÜREK
73.YENİ İKTİDAR,YENİ DÖNEM..C.ARCAYÜREK
74.BİR İKTİDAR,BİR İHTİLAL..C.ARCAYÜREK
75.NEREDEYSE BİR BALİNA..STEVE JONES
76.MOSSAD GİZLİ TARİHİ...GORDON THOMAS
77.BARIŞA SON VEREN BARIŞ...DAVID FROMKIN
78.SULARIN GETİRDİĞİ PADİŞAH..CAHİT ÜLKÜ
79.TANK SESİYLE UYANMAK..HASAN CEMAL
80.BİR MANİNİZ YOKSA.. ...AYFER TUNÇ
81.ALATURKAFRANKA..ERCAN ÇİTLİOĞLU
82.SUÇUMUZ MÜKEMMEL OLMAK..S.DUMAN
83.DARBE...STEPHEN KINZER
84.ÖZAL HİKAYESİ..HASAN CEMAL
85.TURGUT NEREDEN KOŞUYOR ? ..E.ÇÖLAŞAN
86.YEDİ TEPE ANADOLU...ALİ CANİP OLGUNLU
87."K", "DERBEDER BİR KAHİN"...CANSU YILMAZÇELİK
88.LATİFE HANIM...İPEK ÇALIŞLAR
89."K",YIKIK BİR SARAYDIR DÜNYA..PERİHAN ÖZCAN
90.BEYAZ PERDEDE KIRMIZI FİLMLER.. ATİLLA DORSAY
91.TEK ADAM..Ş.SÜREYYA AYDEMİR
92.DAHİLER VE AŞKLARI...ÖZCAN ERDOĞAN
93.HAYATIM KİTAP..YAŞAR AKSOY
94.BOĞAZİÇİ ŞINGIR MINGIR..SALAH BİRSEL
95.BİR EKONOMİK TETİKÇİNİN İTİRAFLARI...JOHN PERKİNS
96.CUMHURİYET TARİHİ YALANLARI 1. VE 2. CİLT...SİNAN MEYDAN
97. KOMPLO TEORİLERİ..EROL MÜTERCİMLER
98.ÖNCE KADINLAR VE ÇOCUKLAR..SUNAY AKIN
99.BİR ÇİFT AYAKKABI..SUNAY AKIN
100. BENİM CUMHURİYET'İM..EMİNE UŞAKLIGİL
101.DARAĞACINDA ÜÇ FİDAN..NİHAT BEHRAM
102.NEREYE..CAN DÜNDAR
103.İSTANBUL'DAN SAYFALAR..İLBER ORTAYLI
104.BİZİM İZMİRİMİZ..MELİH GÜRSOY
105.GİZLENEN TARİH..BRİAN HAUGHTON
106.BERGAMA DÜŞLERİMİN ŞEHRİ,İZMİR SEVDAM..SELAHATTİN TURAL
107.GÖLGEDEKİLER..CAN DÜNDAR
108.KIRMIZI BİSİKLET..CAN DÜNDAR
109.YAKAMDAKİ YÜZLER..CAN DÜNDAR
110.GEÇMİŞ AYRINTIDA SAKLIDIR..CEMİL KOÇAK