Sayfalar

840 ) BİR GECELİK DÂHİ !...

    

Tarih 1792. Fransız Millet Meclisi, iki-üç aydır imparator ve krallar ittifakına karşı savaş açılması ya da barışın seçilmesi konusunu görüşmekte ancak bir türlü karara varamamaktadır. Kral XVI. Louis de kararsızdır ; devrimcilerin başarılı olmaları kendisi için ne kadar büyük tehlikeyse, yenilgiye uğramalarının da o kadar büyük tehlike olacağını sezmektedir. Bu konuda partilerin görüşlerinde de bir belirsizlik vardır. İktidarlarını kaybetmek istemeyen Jirondenler savaşta direnirlerken, iktidarı kendi ellerine geçirmek isteyen Robespierre'ciler ve Jakobenler de barış için uğraş vermektedirler.. Sonunda, 20 Nisan'da Fransa kralının Avusturya imparatoru ile Prusya kralına savaş açma kararı, bir çeşit kurtuluş sayılır..
Şunu herkes bilmektedir : Tek bir söz, yalnızca tek bir buyruk, Prusya toplarının gürleyip şimşekler çakmasına yetecek ve Almanya ile Fransa arasındaki bin yıllık savaş yine başlayacaktır. Bu kez taraflardan biri yeni özgürlük adına, diğeri ise eski düzen adına savaşacaktır..
İşte bunun için, Paris'ten yola çıkan kuryelerin savaş çıktığı haberini Strasbourg'a getirdikleri 25 Nisan 1792 tarihi, unutulmaz bir gündür. Bedenine üç renkli bir kuşak sarmış olan Belediye Başkanı Dietrich, toplanan halka, kent alanında ve kentin diğer alanlarda, savaş kararını Fransızca ve Almanca olarak yüksek sesle okur. Konuşmadan sonra alay bandosu, devrimin ilk şarkısı olan "Ça ira"yı çalar. Bu parça gerçekte kıvrak, neşeli ve alaylı bir dans ezgisidir ; ancak geçmekte olan kıtaların adımlarının çıkardığı şakırtı ve gürültü, ona bir savaş şarkısı ahengi vermektedir...



Bir ülkenin bir başka ülkeye savaş ilan etmesi ânında, halk yığınlarının sokaklara ve meydanlara dökülüp sevinç gösterilerinde bulundukları her zaman görülmüştür ; bu tür gösterilerde sokakları dolduran halk yığınları arasından başka seslerin yükseldiği yine bilinen bir gerçektir. Bir savaş ilanı ânında korku da, kaygı da kuşkusuz kendini gösterir ; ancak bunlar açığa vurulmazlar, odalarda fısıltı biçiminde dolaşırlar ya da kül gibi olmuş dudaklardan bir türlü dışarı çıkamazlar.. Aslen bir aristokrat olan Strasbourg Belediye Başkanı Baron Friedrich Dietrich, gür sesiyle yaptığı ateşli konuşmalarında halka güvenden başka bir şey verememektedir... O günün gecesi, Broglie Meydanı'ndaki evinde generalleri, subayları ve öteki önemli kişileri toplayarak bu coşkulu topluluğa daha şimdiden bir zafer bayramı kutluyormuş havası verir.. Bütün bu heyecanlı konuşmaların ve kadeh tokuşturmaların ortasında, Dietrich, birden, bir köşede kendi başına oturmakta olan bir genç subaya, istihkam birliğinde görevli Rouget adında bir yüzbaşıya döner. Bu kibar ve sempatik subayın altı ay önce yeni rejimin ilanı dolayısıyla çok hoş bir özgürlük marşı yazmış olduğunu ve bunun alay mızıkacısı Playel tarafından bestelenip çalındığını anımsamıştır. Herkesin övgüsünü kazanmış, askerî bando tarafından öğrenilmiş, halka açık alanlarda çalınmış ve korolarda söylenmiştir.. 
Dietrich, Yüzbaşı Rouget'ye, ertesi sabah düşmana karşı ilerleyecek olan Rherin ordusu için bir savaş şarkısı besteleyip besteleyemeyeceğini sorar.. Yüzbaşı da başkanı memnun etmek için, deneyeceğini söyler. Bir general, "Bravo, Rouget !" diye kadehini kaldırır ve hazırlayacağı marşı hemen cepheye göndermesi konusunda onu uyarır.. Konuklar, belediye başkanının evinden ayrılırken vakit gece yarısını epeyce geçmektedir..




26 Nisan gününün ilk saatlerinde, Grande Caddesi 126 numaradaki sade odasında,  Rouget, ilk iki satırı bulmuştur bile :
"Allons, enfants de la patrie / Haydi, vatan evlatları,
Le jour de gloire est arrivé / Zafer günü geldi !.."
Daha sonra kemanını dolaptan alır ve bu sözlere uygun güfteyi besteler. Sonuç mükemmeldir, daha ilk ölçülerde melodi ve güfte tam bir uyum sağlar. Rouget tekrar masasına oturur ve acele acele yazmaya devam eder. İçine işleyen, içini dolduran bir güçle sürüklenmekte, bu güçle yazmaktadır artık. Artık oturup da şiir yazmasına, güfte için uğraşıp kafa yormasına gerek yoktur ; içinden dışarıya taşan bütün duygular, zorbalara duyduğu nefret, vatan toprağı için kaygı, zafer inancı ve özgürlük aşkı birdenbire boşanıverir..Rouget, sanki hiç tanımadığı biri söylüyormuş da kendisi yazıyormuş gibi, sözcükleri ve notaları gittikçe daha çabuk kâğıda döker
"Amour sacre de la patrie / Ey kutsal vatan aşkı,
Conduis, soutiens nos bras vengeurs ! / Öç alacak kollarımıza yön ve güç ver !
Liberté, liberté chérie / Özgürlük, ey sevgili özgürlük,
Combats avec tes défenseurs ! / Senin için çarpışanlarla beraber dövüş !"



Bu ölümsüz şarkı, iki dörtlük daha ilave edilerek, şafak sökmeden tamamlanmıştır. Rouget şimdi tıpkı bir ölü gibi derin derin uyumaktadır..Ancak bu mucizeyi kutsal bir sarhoşluk içinde gerçekleştirmiş adamın şu uyumakta olan bedeninden ayrılan yapıt, tamamlanmış ve masada durmaktadır.. 
Bir şarkının güfte ve bestesinin bu kadar çabuk ve bu kadar kusursuz hazırlanmasına insanlık tarihinde ikinci kez rastlamak hemen hemen olanaksızdır..



26 Nisan gecesi belediye başkanının evinde ilk kez kez çalınan beste çok beğenilse de, "Marseillaise", hiç heyecan duymadan yerinde oturup rahat rahat müzik zevkini tatmak isteyenler için değil, ulusal ruhları kabarıp onunla coşarak, onunla kükreyerek savaşa atılacak askerler için düşünülmüştür. O, bir tek soprano, bir tek tenor sesi için değil, binlerce gırtlaktan meydana gelen bir kitle, bir yığın için söylenmiş bir ulusal marş, bir zafer türküsü, bir vatan destanıdır..
Buna rağmen, bu eşsiz çalışma, iki ay boyunca ilgisiz ellerde dolaştıktan sonra, Fransa'nın öteki ucunda, Marsilya'da, 22 Haziran günü, cepheye gidecek gönüllüler onuruna verilen bir yemekte, Montpellier Üniversitesi Tıp Fakültesi öğrencisi Mireur tarafından okunur ve şarkı, barut fıçısına düşen bir kıvılcımın aniden parladığı gibi, bir anda çevreye yayılır ve bütün ulusal duyguları, insanın içindeki bu sonsuz uçları harekete geçirir. O gece ziyafetteki beş yüz gönüllü, 2 Temmuz'da cepheye hareket ederken, şarkı da onlarla birlikte gitmektedir.. Marsilya'dan yola çıkan tabur, 30 Temmuz'da Paris'in banliyölerinden, sancak önde, bu marşı söyleyerek geçer.. İki-üç saat içinde şarkının yankıları bütün Paris sokaklarını kaplar. "Ça ira" unutulmuştur, eski marşlar ve eski şarkılar unutulmuştur. Devrim kendi sesini tanımış, kendi marşını bulmuştur.. İki ay içinde "Marseillaise", halkın ve ordunun ulusal şarkısı haline gelmiştir. İlk Savaş Bakanı Cumhuriyetçi Servan, hemen bir kararname çıkartarak şarkıdan yüz bin kopya çıkartılmasını ve bütün komutanlıklara gönderilmesini buyurur. Böyle iki ya da üç gecede, hiç kimsenin tanımadığı Rouget'nin şarkısı, Moliere'in, Racine'in ve Voltaire'in bütün yapıtlarından daha fazla yayılır ve daha fazla yankı bırakır.

    

Bu arada -Eşine ancak tarihte rastlanabilecek büyük bir çelişki-devrim marşını yaratan bu adamın kendisi devrimci değildir !.. Marsilyalılar ve Paris'in ayaktakımı -dudaklarında kendi şarkısı- Tuilleries Sarayı'na saldırıp da kralı alaşağı edince, Rouget de Lisle, devrimden ve devrimcilerden iyice soğur. Cumhuriyetçilere bağlılık yemini etmez ve Jakobenlere yardım etmektense görevden ayrılmayı daha doğru bulur. Dostu ve "Marseillaise"in vaftiz babası olan Belediye Başkanı Dietrich ve bütün diğer iyi tanıdıkları birer birer giyotine gönderilirken o, koruma komitesine karşı duyduğu hoşnutsuzluğu açıktan açığa dile getirir. Ve kısa bir süre sonra çok gülünç bir durum ortaya çıkar ve "devrim şairi" Rouget, karşıdevrimci olduğu için tutuklanır ve vatana ihanet suçuyla yargılanır. Ancak Robespierre'in düşmesiyle mahkûmlara hapishane kapılarının açıldığı 27 Temmuz 1794 günü Fransa, ulusal marşının yaratıcısını, "ulusal ustura"ya teslim etmenin ayıbından kurtulur..    



Rouget de Lisle, 1836 yılında öldüğü zaman, artık ne adını anımsayan vardır, ne de onu tanıyan. Aradan yine bir insan ömrünün geçmesi gerekir ve ulusal marş olarak halka mal olmuş "Marseillaise", Dünya Savaşı sırasında Fransa'nın bütün cephelerinde yeniden çalınıp ulusal duyguları şahlandırırken, küçük Yüzbaşı Rouget'nin cesedinin de küçük Teğmen Bonaparte'ınki gibi Hotel des Invalides'e gömülmesine karar verilir ve böylece ölümsüz bir yapıtın çoktan ölmüş olan yaratıcısı, tek bir gecenin dahisi olmaktan başka bir şey olamayan bu adam, ülkesinin şanlı insanlara ayırdığı kilise mahzeninde nihayet huzura kavuşur..

   

STEFAN ZWEIG'ın, "İnsanlığın Yıldızının Parladığı Anlar" adlı kitabından derlenmiş bir yazıdır..

Hürriyet

KAYNAK OLARAK KULLANDIĞIM KİTAPLAR..
-------------------------------------------------------
1.DEVLET-İ ALİYYE.I...HALİL İNALCIK 2.OSMANLILAR..HALİL İNALCIK
3.İMP.'UN EN UZUN YÜZYILI..İLBER ORTAYLI
4.SON İMP. OSMANLI..İLBER ORTAYLI
5.TARİHİN IŞIĞINDA..İLBER ORTAYLI
6.OSM. TOPLUMUNDA AİLE..İLBER ORTAYLI
7.OSM.'YI YENİDEN KEŞFETMEK..İ.ORTAYLI
8.BATILILAŞMA YOLUNDA..İLBER ORTAYLI
9.OSMANLI TARİHİ..A.DE LAMARTINE
10.OSMANLI..CAROLİNE FİNKEL
11.OSM.İMP.TARİHİ..NICOLEA JORGA
12,BÜYÜK TÜRK..NICOLEA JORGA
13.YENİLMEZ TÜRK...NICOLEA JORGA
14.TÜRKİYE TARİHİ..ED.SİNA AKŞİN
15.OSM.DÜNYASI VE İNSANLARI..GÜLGÜN ÜÇEL
16.OSMANLI ORDUSU..GÜLGÜN ÜÇEL-AYBET
17,BU MÜLKÜN SULTANLARI..NECDET SAKAOĞLU 18.YENİÇERİLER..REŞAT EKREM KOÇU
19.SON PADİŞAH..YILMAZ ÇETİNER
20.SORULARLA OSM. ..ERHAN AFYONCU
21. SOKOLLU ...RADOVAN SAMARCIC
22. OSM.İMP.TARİHİ...A.CEVDET PAŞA
23. OSM.GERÇEĞİ..ERDOĞAN AYDIN
24. FATİH VE FETİH..ERDOĞAN AYDIN
25.KADINLAR SALTANATI..A.REFİK ALTINAY
26.DOĞU'YA BAKIŞ..GERALD MACLEAN
27.AT SIRTINDA ANADOLU..FREDERIC BURNABY
28.ABDÜLMECİD..HIFZI TOPUZ
29.ŞAH SULTAN ..İSKENDER PALA
30.FLORANSA BÜYÜCÜSÜ..S.RUSHDIE
31.TARİHİMİZLE YÜZLEŞMEK..EMRE KONGAR
32.PARİS'TE BİR OSM.SEFİRİ..ŞEVKET RADO
33.TARİHİN SAKLANAN YÜZÜ..ÇETİN ALTAN
34.OSM.İMP.'DA SON 300 YIL..ALAIN PALMER
35.KONSTANTİNİYYE..PHİLİP MANSELL
36.TÜRKİYE'NİN SİYASİ İNTİHARI..CENGİZ ÖZAKINCI
37.BU VATAN BÖYLE KURTULDU..EROL MÜTERCİMLER
38.16.YÜZYILDA İSTANBUL..METİN AND
39. ERKEN MODERN OSMANLILAR.. VIRGINIA H. AKSAN-DANIEL GOFFMAN
40."POPÜLER TARİH" VE "NTV TARİH " DERGİLERİ
41.İKİNCİ ADAM..Ş.SÜREYYA AYDEMİR
42.HAYAT..AYŞE KULİN
43.DEVRİM VE DEMOKRASİ..NUMAN ESİN
44.BİR NUMARALI TANIK..KURTUL ALTUĞ
45.İHTİLALİN MANTIĞI..Ş.S.AYDEMİR
46.KUTSAL İSYAN...HASAN İZZETTİN DİNAMO
47.KUTSAL BARIŞ...HASAN İZZETTİN DİNAMO
48.ÇÖL KRALİÇESİ...JANET WALLACH
49.YÖNETMENLER,FİLMLER,ÜLKELER..A.DORSAY
50.AY HIRSIZI...SUNAY AKIN
51.ONLAR HEP ORADAYDI...SUNAY AKIN
52.KULE CANBAZI...SUNAY AKIN
53.LÜZUMSUZ BİLGİLER ANSİKLOPEDİSİ..TAMER KORUGAN
54.PRENS..NİCCOLO MACHİAVELLİ
55.İSTANBUL'DA BİR ZÜRAFA..SUNAY AKIN
56.KIZ KULESİNDEKİ KIZILDERİLİ..S.AKIN
57.AH BEYOĞLU,VAH BEYOĞLU..SALAH BİRSEL
58.İSTANBUL-PARİS..SALAH BİRSEL
59.YAVUZ'UN KÜPESİ..ERHAN AFYONCU
60.OSMANLI PADİŞAHLARININ HAYAT HİKAYELERİ...YILMAZ ÖZTUNA
61.BİZİM DİPLOMATLAR..BİLAL N.ŞİMŞİR
62.KİM VAR İMİŞ BİZ BURADA YOĞ İKEN..CEMAL KAFADAR
63.RÜZGARIN GÖLGESİ..CARLOS RUIZ ZAFON
64.MELEĞİN OYUNU..CARLOS RUIZ ZAFON
65.ORTA DOĞU..TAYYAR ARI
66.ABD-ORTA DOĞU-TÜRKİYE..HALUK GERGER
67.ORTA DOĞU.. BERNARD LEWIS
68.ON BİR CUMHURBAŞKANI ON BİR ÖYKÜ.. CÜNEYT ARCAYÜREK
69.ÖFKELİ YILLAR...ALTAN ÖYMEN
70.ATATÜRK'TEN SONRA BUGÜNLERE NASIL GELDİK ?..CÜNEYT ARCAYÜREK
71.ÇANKAYA...CÜNEYT ARCAYÜREK
72.DEMOKRASİNİN İLK YILLARI..C.ARCAYÜREK
73.YENİ İKTİDAR,YENİ DÖNEM..C.ARCAYÜREK
74.BİR İKTİDAR,BİR İHTİLAL..C.ARCAYÜREK
75.NEREDEYSE BİR BALİNA..STEVE JONES
76.MOSSAD GİZLİ TARİHİ...GORDON THOMAS
77.BARIŞA SON VEREN BARIŞ...DAVID FROMKIN
78.SULARIN GETİRDİĞİ PADİŞAH..CAHİT ÜLKÜ
79.TANK SESİYLE UYANMAK..HASAN CEMAL
80.BİR MANİNİZ YOKSA.. ...AYFER TUNÇ
81.ALATURKAFRANKA..ERCAN ÇİTLİOĞLU
82.SUÇUMUZ MÜKEMMEL OLMAK..S.DUMAN
83.DARBE...STEPHEN KINZER
84.ÖZAL HİKAYESİ..HASAN CEMAL
85.TURGUT NEREDEN KOŞUYOR ? ..E.ÇÖLAŞAN
86.YEDİ TEPE ANADOLU...ALİ CANİP OLGUNLU
87."K", "DERBEDER BİR KAHİN"...CANSU YILMAZÇELİK
88.LATİFE HANIM...İPEK ÇALIŞLAR
89."K",YIKIK BİR SARAYDIR DÜNYA..PERİHAN ÖZCAN
90.BEYAZ PERDEDE KIRMIZI FİLMLER.. ATİLLA DORSAY
91.TEK ADAM..Ş.SÜREYYA AYDEMİR
92.DAHİLER VE AŞKLARI...ÖZCAN ERDOĞAN
93.HAYATIM KİTAP..YAŞAR AKSOY
94.BOĞAZİÇİ ŞINGIR MINGIR..SALAH BİRSEL
95.BİR EKONOMİK TETİKÇİNİN İTİRAFLARI...JOHN PERKİNS
96.CUMHURİYET TARİHİ YALANLARI 1. VE 2. CİLT...SİNAN MEYDAN
97. KOMPLO TEORİLERİ..EROL MÜTERCİMLER
98.ÖNCE KADINLAR VE ÇOCUKLAR..SUNAY AKIN
99.BİR ÇİFT AYAKKABI..SUNAY AKIN
100. BENİM CUMHURİYET'İM..EMİNE UŞAKLIGİL
101.DARAĞACINDA ÜÇ FİDAN..NİHAT BEHRAM
102.NEREYE..CAN DÜNDAR
103.İSTANBUL'DAN SAYFALAR..İLBER ORTAYLI
104.BİZİM İZMİRİMİZ..MELİH GÜRSOY
105.GİZLENEN TARİH..BRİAN HAUGHTON
106.BERGAMA DÜŞLERİMİN ŞEHRİ,İZMİR SEVDAM..SELAHATTİN TURAL
107.GÖLGEDEKİLER..CAN DÜNDAR
108.KIRMIZI BİSİKLET..CAN DÜNDAR
109.YAKAMDAKİ YÜZLER..CAN DÜNDAR
110.GEÇMİŞ AYRINTIDA SAKLIDIR..CEMİL KOÇAK