Sayfalar

814 ) BİR PAŞANIN FAZLA BİLİNMEYEN SAVUNMASI !..



Bursa'nın ipekçi esnafının önde gelenlerinden Katırcıoğlu ailesine mensup Sadrazam Gazi Ahmet Muhtar Paşa'nın oğlu olan Mahmut Muhtar Paşa (üstte) Osmanlıların ünlü komutanlarındandır. 
9 şaban 1284'de (6 Aralık 1867) İstanbul'da doğan Mahmut Muhtar, Galatasaray'da okudu ; Harp Okulu'na girdi ve Almanya'da Metz kentindeki askerlik okulundan mezun oldu ; Prusya ordusunda görev yaptı. 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı'na katılan paşa, 1900'de ferik, 1907'de birinci ferik (orgeneral) oldu..
Hareket Ordusu ile işbirliği yaparak 31 Mart isyancılarına karşı çıktı. 1909'da Aydın valisi oldu. İbrahim Hakkı Paşa'nın sadaretinde, 1910'da bahriye nazırlığına getirildi (altta). 



1912'de babası Gazi Ahmet Muhtar Paşa'nın kurduğu "büyük kabine" ismiyle anılan hükümette ikinci kez bahriye nazırı oldu..
Paşanın hayatını karartan, sonradan Türkiye Cumhuriyeti'ne küsüp İstanbul'a bir daha dönmemesine yol açan olay, bu bakanlığı sırasında gerçekleşti. O sırada Seyr-i Sefain (denizyolları) İdaresi "Times Iron Works" isimli İngiliz gemi yapım şirketine yaptırılmak üzere üç gemi siparişi vermiş ve peşin olarak ödenmesi gereken maliyetinin üçte biri olan 20 bin altın lirayı herhangi bir kefil aramaksızın ödemişti. Bu şirket, ödeme yapıldıktan dört ay sonra iflas etmiş, gemiler teslim edilmediği gibi, ödenen 20 bin altın da geri alınamamıştı..
Olayın gerçekleşmesinden on yedi yıl sonra, Cumhuriyet döneminde Seyr-i Sefain İdaresi'nin başvurusu üzerine, bu zararın sorumlularının Divan-ı Âli'ye yan, Yüce Divan'a sevk edilmelerine karar verildi. Bunların başında da, o sıralarda elini eteğini faal hayattan çekmiş bulunan Mahmut Muhtar Paşa vardı. 



Paşa bu hadiseyi haber alır almaz avukatı Alaeddin Nasuhioğlu vasıtasıyla "Büyük Millet Meclisi Riyaset-i Celilesine takdim eylediğim 15 Mayıs sene 929 tarihli Layihai Acizanem Suretidir" başlıklı bir savunma kaleme almıştır. İstanbul'da Burhanettin Matbaası'nda Mahmut Muhtar Paşa tarafından özel kişilere verilmek ve mahkemeye sunulmak üzere bastırılan 15 sayfalık, özel ve sayılı baskı kitapçık, derleme kanunu henüz çıkmadığı için hiçbir kütüphaneye kayıt edilememiştir. 
Yüce Divan'da görülen ve Cumhuriyet tarihinin ilk önemli yolsuzluk davalarından birinin en önemli ve ilk ağızdan belgesi konumundaki bu savunma, bir devrin önemli anı ve hukuksal belgelerindendir..
Savunmasından sonra paşa Türkiye'yi terk edecek, Mısır'da yaşamaya başlayacak ve bir daha geri dönmeyecektir.. 
Mahmut Muhtar Paşa'nın eşi, Mısır Hıdivi İsmail Paşa'nın kızı Prenses Nimetullah'tır. Çiftin ilk çocuğu Emine Fuat (Tugay)'ın (aşağıdaki aile fotoğrafında, en solda) yazdığı "Bir Aile Üç Asır" adlı kitap da bu döneme ışık tutar.. 



İbnülemin Mahmud Kemal Bey "Son Sadrazamlar" isimli eserinde paşanın Türkiye'yi terk edişini kendine has üslubuyla şöyle anlatır :
"Bahriye nazırı iken seyri sefain idaresi içün bir İngiliz fabrikasına ısmarladığı vapurların bedeline mukabil -vaki olan ihtara rağmen- teminat almaksızın 20000 İngiliz lirası verdirdiğinden ve fabrika iflas ederek verilen para battığından divanı âlide gıyaben muhakeme edildi. Altınla evrakı nakdiye kanunen müsavi iken batan parayı altun olarak vermeye mahkûm oldu. Haczen istifası kararlaştırıldığından bilmecburiyye 20000 altun lira verdi. Bu mesele üzerine memleketten alakasını kesti. Hayatını Mısır'da ve Avrupa'da geçirdi.."  



Mahmut Muhtar Paşa'nın mahkumiyetinden doğan borca karşılık Moda'da bulunan ve "Mermer Konak" (altta) adıyla anılan köşkü de devletleştirildi. Mahmut Muhtar Paşa'nın babası Gazi Ahmet Muhtar Paşa'nın Feneryolu'nda bulunan köşkünün bahçesinden getirilen ünlü at heykeli de (şimdilerde Emirgan'daki Sabancı Müzesi'ne adını veren atlı köşkün önündeki heykel) bu köşkün bahçesinde bulunuyordu. Bu heykel, 1950'lerde yapılan bir müzayedede Hacı Ömer Sabancı-Vehbi Koç çekişmesine neden olacak ve bu yüzden ünlü iki iş adamının arası açılacaktı..
Mahmut Muhtar Paşa, İskenderiye'den Avrupa'ya giderken, 1935'de vapurda öldü..



EMİN NEDRET İŞLİ'nin NTV TARİH dergisinin Temmuz/2010 sayısındaki yazısından derlenmiştir..

Hürriyet

KAYNAK OLARAK KULLANDIĞIM KİTAPLAR..
-------------------------------------------------------
1.DEVLET-İ ALİYYE.I...HALİL İNALCIK 2.OSMANLILAR..HALİL İNALCIK
3.İMP.'UN EN UZUN YÜZYILI..İLBER ORTAYLI
4.SON İMP. OSMANLI..İLBER ORTAYLI
5.TARİHİN IŞIĞINDA..İLBER ORTAYLI
6.OSM. TOPLUMUNDA AİLE..İLBER ORTAYLI
7.OSM.'YI YENİDEN KEŞFETMEK..İ.ORTAYLI
8.BATILILAŞMA YOLUNDA..İLBER ORTAYLI
9.OSMANLI TARİHİ..A.DE LAMARTINE
10.OSMANLI..CAROLİNE FİNKEL
11.OSM.İMP.TARİHİ..NICOLEA JORGA
12,BÜYÜK TÜRK..NICOLEA JORGA
13.YENİLMEZ TÜRK...NICOLEA JORGA
14.TÜRKİYE TARİHİ..ED.SİNA AKŞİN
15.OSM.DÜNYASI VE İNSANLARI..GÜLGÜN ÜÇEL
16.OSMANLI ORDUSU..GÜLGÜN ÜÇEL-AYBET
17,BU MÜLKÜN SULTANLARI..NECDET SAKAOĞLU 18.YENİÇERİLER..REŞAT EKREM KOÇU
19.SON PADİŞAH..YILMAZ ÇETİNER
20.SORULARLA OSM. ..ERHAN AFYONCU
21. SOKOLLU ...RADOVAN SAMARCIC
22. OSM.İMP.TARİHİ...A.CEVDET PAŞA
23. OSM.GERÇEĞİ..ERDOĞAN AYDIN
24. FATİH VE FETİH..ERDOĞAN AYDIN
25.KADINLAR SALTANATI..A.REFİK ALTINAY
26.DOĞU'YA BAKIŞ..GERALD MACLEAN
27.AT SIRTINDA ANADOLU..FREDERIC BURNABY
28.ABDÜLMECİD..HIFZI TOPUZ
29.ŞAH SULTAN ..İSKENDER PALA
30.FLORANSA BÜYÜCÜSÜ..S.RUSHDIE
31.TARİHİMİZLE YÜZLEŞMEK..EMRE KONGAR
32.PARİS'TE BİR OSM.SEFİRİ..ŞEVKET RADO
33.TARİHİN SAKLANAN YÜZÜ..ÇETİN ALTAN
34.OSM.İMP.'DA SON 300 YIL..ALAIN PALMER
35.KONSTANTİNİYYE..PHİLİP MANSELL
36.TÜRKİYE'NİN SİYASİ İNTİHARI..CENGİZ ÖZAKINCI
37.BU VATAN BÖYLE KURTULDU..EROL MÜTERCİMLER
38.16.YÜZYILDA İSTANBUL..METİN AND
39. ERKEN MODERN OSMANLILAR.. VIRGINIA H. AKSAN-DANIEL GOFFMAN
40."POPÜLER TARİH" VE "NTV TARİH " DERGİLERİ
41.İKİNCİ ADAM..Ş.SÜREYYA AYDEMİR
42.HAYAT..AYŞE KULİN
43.DEVRİM VE DEMOKRASİ..NUMAN ESİN
44.BİR NUMARALI TANIK..KURTUL ALTUĞ
45.İHTİLALİN MANTIĞI..Ş.S.AYDEMİR
46.KUTSAL İSYAN...HASAN İZZETTİN DİNAMO
47.KUTSAL BARIŞ...HASAN İZZETTİN DİNAMO
48.ÇÖL KRALİÇESİ...JANET WALLACH
49.YÖNETMENLER,FİLMLER,ÜLKELER..A.DORSAY
50.AY HIRSIZI...SUNAY AKIN
51.ONLAR HEP ORADAYDI...SUNAY AKIN
52.KULE CANBAZI...SUNAY AKIN
53.LÜZUMSUZ BİLGİLER ANSİKLOPEDİSİ..TAMER KORUGAN
54.PRENS..NİCCOLO MACHİAVELLİ
55.İSTANBUL'DA BİR ZÜRAFA..SUNAY AKIN
56.KIZ KULESİNDEKİ KIZILDERİLİ..S.AKIN
57.AH BEYOĞLU,VAH BEYOĞLU..SALAH BİRSEL
58.İSTANBUL-PARİS..SALAH BİRSEL
59.YAVUZ'UN KÜPESİ..ERHAN AFYONCU
60.OSMANLI PADİŞAHLARININ HAYAT HİKAYELERİ...YILMAZ ÖZTUNA
61.BİZİM DİPLOMATLAR..BİLAL N.ŞİMŞİR
62.KİM VAR İMİŞ BİZ BURADA YOĞ İKEN..CEMAL KAFADAR
63.RÜZGARIN GÖLGESİ..CARLOS RUIZ ZAFON
64.MELEĞİN OYUNU..CARLOS RUIZ ZAFON
65.ORTA DOĞU..TAYYAR ARI
66.ABD-ORTA DOĞU-TÜRKİYE..HALUK GERGER
67.ORTA DOĞU.. BERNARD LEWIS
68.ON BİR CUMHURBAŞKANI ON BİR ÖYKÜ.. CÜNEYT ARCAYÜREK
69.ÖFKELİ YILLAR...ALTAN ÖYMEN
70.ATATÜRK'TEN SONRA BUGÜNLERE NASIL GELDİK ?..CÜNEYT ARCAYÜREK
71.ÇANKAYA...CÜNEYT ARCAYÜREK
72.DEMOKRASİNİN İLK YILLARI..C.ARCAYÜREK
73.YENİ İKTİDAR,YENİ DÖNEM..C.ARCAYÜREK
74.BİR İKTİDAR,BİR İHTİLAL..C.ARCAYÜREK
75.NEREDEYSE BİR BALİNA..STEVE JONES
76.MOSSAD GİZLİ TARİHİ...GORDON THOMAS
77.BARIŞA SON VEREN BARIŞ...DAVID FROMKIN
78.SULARIN GETİRDİĞİ PADİŞAH..CAHİT ÜLKÜ
79.TANK SESİYLE UYANMAK..HASAN CEMAL
80.BİR MANİNİZ YOKSA.. ...AYFER TUNÇ
81.ALATURKAFRANKA..ERCAN ÇİTLİOĞLU
82.SUÇUMUZ MÜKEMMEL OLMAK..S.DUMAN
83.DARBE...STEPHEN KINZER
84.ÖZAL HİKAYESİ..HASAN CEMAL
85.TURGUT NEREDEN KOŞUYOR ? ..E.ÇÖLAŞAN
86.YEDİ TEPE ANADOLU...ALİ CANİP OLGUNLU
87."K", "DERBEDER BİR KAHİN"...CANSU YILMAZÇELİK
88.LATİFE HANIM...İPEK ÇALIŞLAR
89."K",YIKIK BİR SARAYDIR DÜNYA..PERİHAN ÖZCAN
90.BEYAZ PERDEDE KIRMIZI FİLMLER.. ATİLLA DORSAY
91.TEK ADAM..Ş.SÜREYYA AYDEMİR
92.DAHİLER VE AŞKLARI...ÖZCAN ERDOĞAN
93.HAYATIM KİTAP..YAŞAR AKSOY
94.BOĞAZİÇİ ŞINGIR MINGIR..SALAH BİRSEL
95.BİR EKONOMİK TETİKÇİNİN İTİRAFLARI...JOHN PERKİNS
96.CUMHURİYET TARİHİ YALANLARI 1. VE 2. CİLT...SİNAN MEYDAN
97. KOMPLO TEORİLERİ..EROL MÜTERCİMLER
98.ÖNCE KADINLAR VE ÇOCUKLAR..SUNAY AKIN
99.BİR ÇİFT AYAKKABI..SUNAY AKIN
100. BENİM CUMHURİYET'İM..EMİNE UŞAKLIGİL
101.DARAĞACINDA ÜÇ FİDAN..NİHAT BEHRAM
102.NEREYE..CAN DÜNDAR
103.İSTANBUL'DAN SAYFALAR..İLBER ORTAYLI
104.BİZİM İZMİRİMİZ..MELİH GÜRSOY
105.GİZLENEN TARİH..BRİAN HAUGHTON
106.BERGAMA DÜŞLERİMİN ŞEHRİ,İZMİR SEVDAM..SELAHATTİN TURAL
107.GÖLGEDEKİLER..CAN DÜNDAR
108.KIRMIZI BİSİKLET..CAN DÜNDAR
109.YAKAMDAKİ YÜZLER..CAN DÜNDAR
110.GEÇMİŞ AYRINTIDA SAKLIDIR..CEMİL KOÇAK