Sayfalar

727 ) İZMİR'İ KİM YAKTI ?!..

 

Ünlü yazar, gazeteci, şair ve büyük kitap dostu YAŞAR AKSOY'un bir yazısından kısaltarak aldığım, güzel şehrim İzmir'in üzücü yangınıyla alakalı ilginç bilgiler içeren biraz uzunca ama beğeneceğinizi umduğum bir yazı..


"1922 İzmir Yangını", tarihi bir olaydır, tarihin derinliklerinde sıkışıp kalmıştır. Bu yüzden tarihçi bilimselliği ve titizliği ile ele alınması gereken bir trajik olaydır..
1922 İzmir Yangını ile 1917 Selanik Yangını garip bir şekilde benzeşmektedir. Bu, Ege'nin iki yakasındaki benzer kentlerin kaderinde benzer çağrışımlar yapmaktadır..
1917 Selanik Yangını (altta), birkaç yıl önce şehri ele geçiren Yunanistan'a büyük bir ferahlık getirmiştir. Çünkü sadece Türk, Müslüman ve Yahudi mahallelerini kül eden yangın büyük bir azınlık savuşturma harekatı olarak zihinlere kazınmıştır. 1922 İzmir Yangınında ise tersi olmuştur. Türkler Selanikli bir Başkumandan önderliğinde kenti kurtardıklarından birkaç gün sonra çıkan yangın sonucunda, bu şehirde kendilerine karşıt Ermeni ve Rum azınlıklardan kurtulmuşlar, kendileriyle uyumlu yaşayan Hristiyan Levantenler ve Yahudiler kentte yaşamaya devam etmişlerdir. Bu iki şehrin yanışı, tarihin o dönemdeki ruhunun "pek zalim" olduğuna dair önemli bir delildir..



İzmir Yangını konusunda hiçbir millet suçlanamaz..
Türkler yaktı, Yunanlılar yaktı, Ermeniler yaktı şeklinde kurulan cümlelerle başlayan her iddia, daha baştan çökmeye mahkumdur. Ermeni Tehcirinde Ermeni halkı ne kadar masumsa, o dönemde yaşayan Türk veya Doğu'da yaşayan Müslüman halklar da o derece masumdur. Olaylarda suçlu olan yöneticiler, onların silahlı güçleri ve kan kokan ideolojik düşüncelerdir. İzmir Yangını bu bakımdan ulusal suçlama haline getirilemez. Hangi terör örgütü, hangi çete, hangi vahşi ordu artığı, hangi kana susamış yönetici bunu yaptı ?
İşte bunu araştırmak gerekir...
Hele şükür ki, bu konuda elimizde binlerce sayfalık güvenlik (polis) tutanakları, dava dosyaları ve adli soruşturmalar, hüküm kayıtları tümüyle var ki, Balkan ve Birinci Dünya savaşları süresince İzmir ve çevresinde büyük bir organizasyon halinde terör faaliyetler yapan "İzmir İhtilalci Ermeni Komitesi" isimli, ünlü "Taşnak"ın bir fraksiyonu olarak çalışan ve 1900 yılından itibaren şehir içinde ve tüm ilçe ve beldelere kadar yayılan ihtilal, terör, suikast, soygun, gasp, darp ve cinayet suçlarıyla Osmanlı'nın İzmir yönetimine silahla direnen ve saldıran bir büyük organizasyonun varlığını belgeleyebiliyoruz.. (HAYRİ MUTLUÇAĞ, "İzmir Ermeni İhtilal Komitesi ve Terör" ; "SULTAN ABDÜLHAMİD DÖNEMİ HUSUSİ TAHKİKAT RAPORLARI İZMİR BÖLÜMÜ", İÜ Kütüphanesi, Sıra No: 9640)
Ve bu organizasyonun 1922 Eylül'ünün ilk günlerinden itibaren, şehir Türklerin eline geçerse "bu şehri yakacaklarına" dair beyanlarının uluslararası belgelere geçtiğini, çeşitli raporlarda belirtildiğini yine biliyoruz. 
Yine bildiğimiz en önemli tespit, Türk Ordusu 9 Eylül 1922'de şehre girerken bu Ermeni terör örgütünün şehrin içinde bulunduğudur. Asla Yunan Ordusunun peşine takılıp Çeşme yönünde kenti terk etmemişlerdir. Bu konuda Batılı, Türk ve Yunan belgelerinde tek bir satır bilgi yoktur..

    

Burada kişisel bir anımı sunacağım... İzmir'in işgali ve kurtuluşunu yaşamış olan Meserret Hanı ciltçisi büyük dayım rahmetli İzzet Altınkalem Efendi, bana çocukluğumda Ermeni mahallesi Basmane'den başlayan 1922 büyük yangınında kendi evini kundaklayan bir Ermeni'nin, çatıya çıkarak karısına silah zoruyla emir vererek teker teker çocuklarını ateşe attırdığını, sonra karısına ateşe atlama emrini verdiğini, en sonunda elinde nargilesi ile kendisini ateşe fırlattığını anlatmıştı. Tüm aile gözlerimiz faltaşı gibi açılmış halde bu anıyı dinlemiştik. Türk nefreti o kadar büyükmüş ki, artık birlikte yaşanabileceğine inanmıyorlardı herhalde.. Ancak, 600 yıl nasıl birlikte yaşamışlardı ?..  Her şey, üç buçuk yıllık Yunan işgali esnasında mı değişmişti ?.. Bu değişikliğin suçlusu Türk komşuları mı, yoksa işgali gerçekleştiren Yunan Ordusu muydu ?..



Ermeni yazar Marjorie Housepian Dobkin'in "Smyrna 1922-The Destruction of a City (Bir Kentin Yıkımı)" (1966) isimli, kesin yanlı, daima Müslüman Türkleri suçlayıcı propaganda kitabı 2012 yılında Belge Yayınları tarafından dilimize çevrilmiştir. Kitabın yayımcısı, değerli dostum Ragıp Zarakolu, bu kitaba yazdığı önsözde "İzmir Yangını, resmi tarih tarafından, mazlum Ermeni halkının üzerine yıkılmaya çalışıldı. 'İzmir Fatihi' olarak daha sonra siyasal parsa toplamak isteyen Sakallı Nurettin Paşa, İzmir yangınının baş failiydi" demektedir. Zarakolu, ne yazık ki olayı tek yönlü okumaktadır..
Oysa, aynı propagandanın 1922 yılı 9 Eylül sonrasında yenik Yunan Devleti tarafından derhal özellikle Batılı ülkeler nezdinde başlatıldığını biliyoruz. İzmir Yangınının gürültüsünün ardında başka bir savaşın hazırlığı vardır. Gerçekte geniş bir "Trakya Karşı Saldırısı" hazırlığına yangının kılıf olarak kullanıldığını tarihi belgeler apaçık göstermektedir. Yunanistan, Mustafa Kemal ordularının İzmir'i ele geçirir geçirmez İngiltere, Romanya ve Sırp hükümetlerine başvurarak, İzmir'i yakan Türklerden Balkanlar'ı korumak amacıyla büyük bir saldırı planı için yardım istemiştir. Bu gerçeklerin bilinmesinde fayda vardır..



Konuyla ilgili bir irdeleme yapmak gerekirse ; 9 Eylül sabahı erken saatlerde şehri terk eden Yunan Ordusunun, 13 Eylül günü öğle saatlerinde çıkan yangınla bir ilgisi olamaz..Geride bırakılan bir kundaklama örgütünün de, bunu silahlı Türk yönetimine geçmiş bir şehirde yapabilmeleri imkansız görülmektedir.. Hele can derdinde ordularının peşine takılmak için ileri atılan yerli Rumlar, yangınla yaygın biçimde uğraşamazlar..
Gerçekte, Yunan Ordusunun hemen yanı başında her Ege şehrini yakmaya sevk edilmiş askeri kundaklama birlikleri vardır, ama bu birlikler, Yunan Ordusunun peşinde şehri çoktan terk edip, deli gibi Çeşme'ye doğru tabana kuvvet kaçmaktadır. Şehir içindeki Rum şoven örgütlerinin de önceden ciddi biçimde hazırlanarak yangını başarabilmeleri zordur, çünkü onlar hiçbir zaman Türk Ordusunun İzmir'e kadar gelebileceğine, hele kente gireceğine inanmamışlardır. Şehri Türklerin yaktığı iddiası da, birebir kesin belgeler ortaya serilmedikçe, apaçık iftiradır.. Örneğin şehrin Hristiyan asıllı İtfaiye Müdürü Paul Greskoviç, uluslararası kamuoyuna "şehri Türkler yaktı" diye bir rapor sunmuş ise, bu belge dikkate alınır. Ama böyle bir belge yoktur, tam tersine resmi raporlar vardır..
Her şeyden önce, şehre giren ve ilk demeçlerini veren, yangın üzerine görüşlerini açıklayan başta Mustafa Kemal ve önde gelen ordu ve bürokrasi mensuplarının ifadelerine göre, kazanılan bir şehri yakmanın, kazanılan bir şehirdeki en zengin semtleri feda etmenin, kazanılan bir şehirde vahşet gösterilerek dünya kamuoyu nezdinde küçük düşmenin hiçbir anlamı yoktur..
Şehir, eğer yeniden kazanılmış ise, gayrimüslim semtleri de dahil olmak üzere, baştan başa bir Türk şehridir artık..    
Savaşı kazanan bir ordunun, körfezdeki Batılı savaş donanmasının ve Batılı gözlemcilerin burnu dibinde ne yangın çıkaracak heves ve mecali, ne de yangını söndürecek becerisi o koşullarda yoktur..




Gelelim suçlananlardan Sakallı Nurettin Paşa'ya (üstte).. Bu konuda da şunu sormak lazım : Başkumandanın, Genelkurmay Başkanı Fevzi Paşa'nın, Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa'nın, şehre ilk giren 15. Süvari Kolordusu Fahrettin Paşa'nın ve diğer tüm İstiklal Ordusu kumandanları ve erkanının gözü önünde, ama onlardan gizli olarak, bir Mirliva kendi başına özel gizli örgütüne dayanarak, koca bir şehri nasıl kundaklayarak yakar ?.. 
Bence Nurettin Paşa günah keçisi yapılmıştır.. 
"Şehri Ermeniler yaktı" şeklinde bir iddia da geçerli olamaz, çünkü bir milleti, bir azınlık kesimi, işinde gücünde, kendi halinde bir halkı bütünüyle suçlamış oluruz..
Ama kesin uluslararası belgelere göre, Ermeni mahallesi Basmane'den başlayıp şimdiki Fuar alanını ve Kahramanlar'ı kapsayarak, Alsancak semtini yutarak sahile uzanan ve şehrin dörtte üçünü kül eden ; 13 Eylül 1922'de başlayıp üç gün süren büyük yangında, şehri "Ermeni teröristleri" yakmıştır !..
Örgüt mensupları, bunu zaten şehre Türkler girmeden önce, birçok kesime, hatta İtfaiye müdürüne, apaçık şekilde, "şehri yakmadan Türklere teslim etmeyeceklerini" belirtmişlerdir..
Bu konuda, İtfaiye Müdürü (Osmanlı Devleti görevlisi sanılmasın, İzmir'in Hristiyan kesimini sigorta eden Batılı Sigorta Şirketleri Konsorsiyumu'nun kurduğu İtfaiye Teşkilatı müdürüdür) Paul Greskoviç'in, yangın sırasında tuttuğu resmi notlarını içeren raporu İstanbul İşgal Kuvvetleri kumandanlarından Amiral Bristol'e tevdi edilmiştir. Bu rapor, "ABD Kongre Kütüphanesi Amiral Bristol Koleksiyonu" evrakları arasında "38 Genel Yazışmalar" dosyası içinde olup, 1923 Ocak ayında Kongre Kütüphanesi'ne intikal etmiştir. Prof. Türkkaya Ataöv, bu belgeleri ilk kez, 24 Eylül 1986'da, Milliyet Gazetesinde, "Düşünenlerin Düşüncesi" sütununda yayınlamıştır..
İtfaiye Müdürü, raporunda, İzmir'in Ermeni mahallesi olan Basmane'den, tam 25 ayrı kundaklanmış binadan büyük patlamalarla çıkan müthiş yangının, rüzgarın tersine esmesi neticesinde, Kadifekale'den Bayraklı'ya doğru, tüm Hristiyan mahallesini, üç gün içinde yine rüzgarın şiddeti sebebiyle yakıp kavurduğunu belirterek, yangını Ermeni çetelerinin çıkardığını apaçık belirtmiştir..
Yukarıda belirtilen "Amiral Bristol Koleksiyonu" içindeki dosyada önemli bir belge daha vardır. ABD'nin "Ortadoğu Yardım Komisyonu" Başkanı Mark O. Prentiss, yazdığı raporda, birebir yaşadığı yangında, Greskoviç'in görüş ve tespitlerine tamamen katıldığını ve kendi raporuyla da yangın çıkaran unsurların Ermeni çeteleri olduğunu belirtmektedir. 
Üçüncü olarak, körfezde bulunan Fransız savaş gemisinde görevli Amiral Dumesnil, 28 Eylül 1922 tarihli raporunda şehri Ermeni kundakçıların yaktığını derinlikli analizlerin sonucunda açıklamaktadır..  
  


Özetle, 15 Mayıs 1919'dan başlayıp 1922 yangını sonrasına kadar, herkesin sonsuz acılar çektiği apaçıktır. Herkes bu beladan nasibini aldı. Peki, gerçekte kim suçluydu ?..
Bu toprakları işgal edenler mi, işgale karşı silaha sarılanlar mı ?..
Ne yazık ki, geride kalan zamanın gerçeği, zamanla şekil değiştirebiliyor.. 
Peki, önümüzdeki zaman neyi kanıtlayacak ?.. 
İntikam için uydurulan yalanların zaferini mi ?.. Çıplak gerçeği mi ?..
Peki hangi gerçeği ?..
Önemli olan intikam değil, sonsuz ilahi barıştır.. Yalnızca masum Müslümanlara değil, tek bir masum Hristiyan'a, tek bir masum Yahudi'ye bile zarar vermeyen, aydınlatıcı, nefret söylemlerini söndürücü bir araştırmacı tarih yazıcılığı, geleceğimizi yazabilmeli..
"Tarih" bu olsa gerek..

1 yorum:

FAİK ÇALTILI dedi ki...

Zarakolu da sanırım pakreduni ermenisiydi.İzmir i yunanlılar ve ermenilerin beraber yaktıkları açık ve nettir.Biz de azınlıkları melek gibi gösteren işbirlikçi ve dönme yazarların olduğuda gerçektir.

Hürriyet

KAYNAK OLARAK KULLANDIĞIM KİTAPLAR..
-------------------------------------------------------
1.DEVLET-İ ALİYYE.I...HALİL İNALCIK 2.OSMANLILAR..HALİL İNALCIK
3.İMP.'UN EN UZUN YÜZYILI..İLBER ORTAYLI
4.SON İMP. OSMANLI..İLBER ORTAYLI
5.TARİHİN IŞIĞINDA..İLBER ORTAYLI
6.OSM. TOPLUMUNDA AİLE..İLBER ORTAYLI
7.OSM.'YI YENİDEN KEŞFETMEK..İ.ORTAYLI
8.BATILILAŞMA YOLUNDA..İLBER ORTAYLI
9.OSMANLI TARİHİ..A.DE LAMARTINE
10.OSMANLI..CAROLİNE FİNKEL
11.OSM.İMP.TARİHİ..NICOLEA JORGA
12,BÜYÜK TÜRK..NICOLEA JORGA
13.YENİLMEZ TÜRK...NICOLEA JORGA
14.TÜRKİYE TARİHİ..ED.SİNA AKŞİN
15.OSM.DÜNYASI VE İNSANLARI..GÜLGÜN ÜÇEL
16.OSMANLI ORDUSU..GÜLGÜN ÜÇEL-AYBET
17,BU MÜLKÜN SULTANLARI..NECDET SAKAOĞLU 18.YENİÇERİLER..REŞAT EKREM KOÇU
19.SON PADİŞAH..YILMAZ ÇETİNER
20.SORULARLA OSM. ..ERHAN AFYONCU
21. SOKOLLU ...RADOVAN SAMARCIC
22. OSM.İMP.TARİHİ...A.CEVDET PAŞA
23. OSM.GERÇEĞİ..ERDOĞAN AYDIN
24. FATİH VE FETİH..ERDOĞAN AYDIN
25.KADINLAR SALTANATI..A.REFİK ALTINAY
26.DOĞU'YA BAKIŞ..GERALD MACLEAN
27.AT SIRTINDA ANADOLU..FREDERIC BURNABY
28.ABDÜLMECİD..HIFZI TOPUZ
29.ŞAH SULTAN ..İSKENDER PALA
30.FLORANSA BÜYÜCÜSÜ..S.RUSHDIE
31.TARİHİMİZLE YÜZLEŞMEK..EMRE KONGAR
32.PARİS'TE BİR OSM.SEFİRİ..ŞEVKET RADO
33.TARİHİN SAKLANAN YÜZÜ..ÇETİN ALTAN
34.OSM.İMP.'DA SON 300 YIL..ALAIN PALMER
35.KONSTANTİNİYYE..PHİLİP MANSELL
36.TÜRKİYE'NİN SİYASİ İNTİHARI..CENGİZ ÖZAKINCI
37.BU VATAN BÖYLE KURTULDU..EROL MÜTERCİMLER
38.16.YÜZYILDA İSTANBUL..METİN AND
39. ERKEN MODERN OSMANLILAR.. VIRGINIA H. AKSAN-DANIEL GOFFMAN
40."POPÜLER TARİH" VE "NTV TARİH " DERGİLERİ
41.İKİNCİ ADAM..Ş.SÜREYYA AYDEMİR
42.HAYAT..AYŞE KULİN
43.DEVRİM VE DEMOKRASİ..NUMAN ESİN
44.BİR NUMARALI TANIK..KURTUL ALTUĞ
45.İHTİLALİN MANTIĞI..Ş.S.AYDEMİR
46.KUTSAL İSYAN...HASAN İZZETTİN DİNAMO
47.KUTSAL BARIŞ...HASAN İZZETTİN DİNAMO
48.ÇÖL KRALİÇESİ...JANET WALLACH
49.YÖNETMENLER,FİLMLER,ÜLKELER..A.DORSAY
50.AY HIRSIZI...SUNAY AKIN
51.ONLAR HEP ORADAYDI...SUNAY AKIN
52.KULE CANBAZI...SUNAY AKIN
53.LÜZUMSUZ BİLGİLER ANSİKLOPEDİSİ..TAMER KORUGAN
54.PRENS..NİCCOLO MACHİAVELLİ
55.İSTANBUL'DA BİR ZÜRAFA..SUNAY AKIN
56.KIZ KULESİNDEKİ KIZILDERİLİ..S.AKIN
57.AH BEYOĞLU,VAH BEYOĞLU..SALAH BİRSEL
58.İSTANBUL-PARİS..SALAH BİRSEL
59.YAVUZ'UN KÜPESİ..ERHAN AFYONCU
60.OSMANLI PADİŞAHLARININ HAYAT HİKAYELERİ...YILMAZ ÖZTUNA
61.BİZİM DİPLOMATLAR..BİLAL N.ŞİMŞİR
62.KİM VAR İMİŞ BİZ BURADA YOĞ İKEN..CEMAL KAFADAR
63.RÜZGARIN GÖLGESİ..CARLOS RUIZ ZAFON
64.MELEĞİN OYUNU..CARLOS RUIZ ZAFON
65.ORTA DOĞU..TAYYAR ARI
66.ABD-ORTA DOĞU-TÜRKİYE..HALUK GERGER
67.ORTA DOĞU.. BERNARD LEWIS
68.ON BİR CUMHURBAŞKANI ON BİR ÖYKÜ.. CÜNEYT ARCAYÜREK
69.ÖFKELİ YILLAR...ALTAN ÖYMEN
70.ATATÜRK'TEN SONRA BUGÜNLERE NASIL GELDİK ?..CÜNEYT ARCAYÜREK
71.ÇANKAYA...CÜNEYT ARCAYÜREK
72.DEMOKRASİNİN İLK YILLARI..C.ARCAYÜREK
73.YENİ İKTİDAR,YENİ DÖNEM..C.ARCAYÜREK
74.BİR İKTİDAR,BİR İHTİLAL..C.ARCAYÜREK
75.NEREDEYSE BİR BALİNA..STEVE JONES
76.MOSSAD GİZLİ TARİHİ...GORDON THOMAS
77.BARIŞA SON VEREN BARIŞ...DAVID FROMKIN
78.SULARIN GETİRDİĞİ PADİŞAH..CAHİT ÜLKÜ
79.TANK SESİYLE UYANMAK..HASAN CEMAL
80.BİR MANİNİZ YOKSA.. ...AYFER TUNÇ
81.ALATURKAFRANKA..ERCAN ÇİTLİOĞLU
82.SUÇUMUZ MÜKEMMEL OLMAK..S.DUMAN
83.DARBE...STEPHEN KINZER
84.ÖZAL HİKAYESİ..HASAN CEMAL
85.TURGUT NEREDEN KOŞUYOR ? ..E.ÇÖLAŞAN
86.YEDİ TEPE ANADOLU...ALİ CANİP OLGUNLU
87."K", "DERBEDER BİR KAHİN"...CANSU YILMAZÇELİK
88.LATİFE HANIM...İPEK ÇALIŞLAR
89."K",YIKIK BİR SARAYDIR DÜNYA..PERİHAN ÖZCAN
90.BEYAZ PERDEDE KIRMIZI FİLMLER.. ATİLLA DORSAY
91.TEK ADAM..Ş.SÜREYYA AYDEMİR
92.DAHİLER VE AŞKLARI...ÖZCAN ERDOĞAN
93.HAYATIM KİTAP..YAŞAR AKSOY
94.BOĞAZİÇİ ŞINGIR MINGIR..SALAH BİRSEL
95.BİR EKONOMİK TETİKÇİNİN İTİRAFLARI...JOHN PERKİNS
96.CUMHURİYET TARİHİ YALANLARI 1. VE 2. CİLT...SİNAN MEYDAN
97. KOMPLO TEORİLERİ..EROL MÜTERCİMLER
98.ÖNCE KADINLAR VE ÇOCUKLAR..SUNAY AKIN
99.BİR ÇİFT AYAKKABI..SUNAY AKIN
100. BENİM CUMHURİYET'İM..EMİNE UŞAKLIGİL
101.DARAĞACINDA ÜÇ FİDAN..NİHAT BEHRAM
102.NEREYE..CAN DÜNDAR
103.İSTANBUL'DAN SAYFALAR..İLBER ORTAYLI
104.BİZİM İZMİRİMİZ..MELİH GÜRSOY
105.GİZLENEN TARİH..BRİAN HAUGHTON
106.BERGAMA DÜŞLERİMİN ŞEHRİ,İZMİR SEVDAM..SELAHATTİN TURAL
107.GÖLGEDEKİLER..CAN DÜNDAR
108.KIRMIZI BİSİKLET..CAN DÜNDAR
109.YAKAMDAKİ YÜZLER..CAN DÜNDAR
110.GEÇMİŞ AYRINTIDA SAKLIDIR..CEMİL KOÇAK