Sayfalar

744 ) GENÇ CUMHURİYET'DE TRAKYA YAHUDİ OLAYLARI...



Cumhuriyet'in ilk on yılında büyük zorluklar yaşanıyordu. Çökmüş ve dağılmış bir imparatorluğun yerine muzaffer bir ulus-devlet kurulurken, aslında büyük ölçüde tahrip olmuş ve ekonomik olarak çökmüş bir ülkeydi söz konusu olan. Milli Mücadele sırasında azınlıkların İtilaf Devletleri'nin yanında yer alması, toplumsal hafızada derin izler bırakmıştı. Yahudiler bu tutumdan kaçınmış oldukları halde olumsuz havadan paylarını alacak ve Cumhuriyet'in ilk yıllarından itibaren "Vatandaş Türkçe konuş" sloganı altında, Türkleştirme siyasetinin ana hedefi olacaklardı. 1927'de Elsa Niyego cinayetinden sonra yaşanan gerginlikler, Yahudilerin kendilerini ne kadar baskı altında hissettiğini gösterir..
Kurtuluş Savaşı biter bitmez, basında azınlıklara, yabancılara ve Yahudilere karşı olumsuz bir hava esmeye başlamıştı. Daha 1923 yılının ilk aylarından itibaren, gazetelerde Yahudilerin aşırı para tutkusu konulu yazılar görülmeye başlar. 1923 yılının Haziran ayının ortalarından itibaren Yahudilerin Anadolu'da serbest dolaşımları kısıtlanır. 



Hükümetin hedefi, Yahudilerin 1923 Lozan Antlaşması'nın tanıdığı haklardan feragat ederek bu yolda öncülük etmelerini sağlamak idi. "Cumhuriyet" gazetesinin Fransızca baskısı olan "La République" özellikle azınlık çevrelerinde okunurdu. Bu gazeteden Yahudi cemaatine Fransızca olarak seslenen Yunus Nadi, yönlendirme konusunda kendi payına düşeni yapar. "La République"te çıkan 9 Temmuz 1925 tarihli başyazısında hükümetin sözcüsü rolündeki Yunus Nadi, geçmişte ayrılıkçı emeller gütmemiş olan Yahudileri göreve çağırır : Azınlıkların samimi duygularla vatana bağlı olduklarını kanıtlamaları halinde, Cumhuriyet yasalarında azınlık hakları başlığı altında özel maddelere gerek kalmayacaktır ; Yahudilere de bu konuda öncülük etmek düşmektedir. 
Cemaat içindeki görüş ayrılıklarına rağmen, Yahudiler baskılara dayanamaz ve Lozan'da öngörülmüş olan azınlık haklarından vazgeçerler. Bu öncülük sayesinde Rum, Ermeni ve Yahudi cemaatleri Lozan Antlaşması'nın 42. maddesinde öngörülen haklardan feragat etmiş olurlar. 
O yıllarda, özellikle "La République"teki yazılarında, Yunus Nadi ılımlı ve cemaati rahatlatıcı bir üslup kullanır. "Vatandaş Türkçe konuş" kampanyası sertleştikçe bir yandan halkı sükunete davet eder ama bir yandan da Yahudilere yerlerini hatırlatmayı ihmal etmez..

   

Hicaz Valisi Ratıp Paşa'nın 42 yaşındaki oğlu Osman Ratıp, 22 yaşındaki genç, güzel ve alımlı Yahudi kızı Elsa Niyego'ya vurulur. Aşkına karşılık vermeyen kızın başka biriyle nişanlanması, hatta öncesinde rahatsız ettiği gerekçesiyle paşa oğlunu tutuklatması, Bankalar Caddesi'nin ortasında, herkesin gözü önünde bıçaklanmasına neden olur. Osman Bey'in hemen serbest bırakılması, kalburüstü bir aile mensubu olan failin bu cinayetten hafif bir cezayla kurtulacağına işaret etmektedir. Nitekim akli dengesinin bozuk olduğu iddiasıyla hapishaneyi değil hastaneyi boylayınca Yahudiler ayağa kalkar ve bu, genç kızın cenazesinde binlerce Yahudi'nin katıldığı bir toplu gösteriye dönüşür. 
Yunus Nadi "La République"te seslenerek Yahudileri sert bir dille uyarır. "Adalet istiyoruz" diye bağıran yedi Yahudi tutuklanır. 25 Ağustos 1927 tarihli "Cumhuriyet" gazetesinde, Yunus Nadi, "Ülkeyi sevmemiz, kanunlarına riayet etmemiz veya ... yeri boşaltmamız lazım" başlığı altında Yahudilere gözdağı verir. "Beğenmeyen gitsin !" sloganı, Türkiye'de sonraki kuşaklara miras kalacaktır...



1934 Haziran'ının son günlerinde Trakya kentlerinde Yahudilere karşı girişilen hareketin sosyal bir sorunla sınırlı olduğunu söylemek zordur. Pek çok ırkçı dalgada görüldüğü gibi, burada da ekonomik etkenler baş roldeydi. Rumların ülkeyi terk etmesinden sonra ekonomide ağırlığı artan Yahudiler iyice göze batıyordu. Temmuz 1933'de Nihal Atsız Edirne Erkek Lisesi'ne edebiyat öğretmeni olarak gelmişti ve öğrenciler ile Edirne halkı nezdinde çok rağbet bulmuştu. Çanakkale'yi gezen Atsız yörede çok sayıda Yahudi, Çingene ve Rum görmekten kahrolmuştu !.. Tahrik edici bir üslupta yazdığı yazılar açıkça halkı kışkırtmayı hedefliyordu. Gerçi Trakya halkının haset ve hınç duygularını tahrik eden sadece Atsız değildi. Yahudilerin yörede ticareti ellerinde tutmaları, ulusal basına da yansımıştı. Fakat yerel basının etkisi ağır basıyordu ; çünkü İstanbul'da basılan günlük gazeteler taşra şehirlerine yayımlandıktan epey sonra ulaşıyordu... 
Atatürk'ün 1934 Trakya olayları sırasında Türkiye'yi ziyaret eden İran Şahı Rıza Pehlevi ile çıktığı yurt gezisinde Trakya'daki askeri birlikleri ve havaalanlarını teftiş etmesi, aslında ordunun hazır olduğuna dair İtalya'ya verilen bir mesaj idi. Bulgaristan'la komşu olan bu stratejik bölgede yerleşik bulunan azınlıklara güven duymayan resmi makamlar, Yahudilerin bölgeyi terk etmesini tercih ettiklerinden, Yahudileri korkutarak uzaklaştırmak işlerine gelmiş olacak ki, bu olaylara seyirci kaldı..
1500 kişilik bir Yahudi nüfusun yaşadığı Çanakkale'de, Yahudilere ait mağazaların önünde nöbet tutularak halkın o mağazalardan alışveriş yapması engellenir. Kentin Yahudi ileri gelenleri kenti terk etmemeleri halinde ölümle tehdit edilirler. Vali ve CHF (Cumhuriyet Halk Fırkası) İl Başkanı, polise ve jandarmaya Yahudilerin mallarını koruma altına almayı emreder. Ancak, polis ve jandarmanın mevcudiyetine rağmen sataşma ve taciz olayları devam eder. Artan tehdit karşısında 25 Haziran 1934 gününden itibaren Çanakkale ve Trakya'daki Yahudiler bölgeyi kitlesel olarak terk etmeye başlar. Alelacele kaçmak zorunda kaldıklarından gayrimenkullerini değerlerinin çok altında fiyatlara elden çıkarırlar. 




28 Haziran ile 4 Temmuz arasında Çanakkale, Keşan, Uzunköprü, Kırklareli ve Edirne'de yaşayan Yahudilere karşı eş zamanlı saldırılar meydana gelir..   
En ciddi olaylar Kırklareli'nde yaşanır. Yahudi mahallesinde evler taşlanır, yağmalanır. Yağmacılar 3-4 saat boyunca her türlü şiddete başvurur. Yahudiler bıçaklanır, dövülür ve kadınlara tecavüz edilir. Sonraki günlerde de devam eden olaylarda saldırganlar Kırklareli hahamını yakalayıp çırılçıplak soyar ve sakalını keserler. Edirne'de resmi makamlar kentin mezbahasında hahamlar nezaretinde Yahudi şeriatına uygun bir şekilde yapılmakta olan et kesimini yasaklar. Yahudi tüccar ve esnafa ait işyerlerinin boykot edilmesine göz yumulur. Vali kayıtsız kalır. Polis 3 Temmuz 1934 günü Edirne Yahudilerine kenti 48 saat içinde terk etmelerini emreder. Stoklarını ve alacaklarını terk etmek zorunda kalan Yahudiler ciddi maddi zarara uğrar..
6-19 Temmuz arasında "Cumhuriyet", Trakya olaylarını Yahudilerin gereksiz bir telaşı olarak sunar : Bütün vatandaşlar gibi Yahudiler de güvence altındadır, kaldı ki anti-seminizm Türkiye'nin zihniyetinde yoktur.. Haberde ayrıca, Meclis Başkanı Kazım Özalp Paşa'nın konuyla ilgili beyanatı, olayların sistemli bir Yahudi aleyhtarlığı olmadığı, Türkler ile Musevilerin tarih boyunca dost oldukları, hükümete sonsuz güven duydukları yolundaki görüşleri yer almıştır...
Bu işten yegane kazanan müessese Şark Demiryolları Kumpanyası olmuştur !..



KAYNAKÇA : 
RIFAT N. BALİ, "Cumhuriyet Yıllarında Türkiye Yahudileri / Bir Türkleştirme Serüveni 1923-1945" ; AHMET EMİN YALMAN, "Yakın Tarihte Gördüklerim ve Geçirdiklerim, C.4" ; AYHAN AKTAR, "Türkleştirme Politikaları" ; RIFAT N. BALİ, "Yeni Bilgiler ve Trakya Olayları I ve II"   ; EMİNE UŞAKLIGİL, "Benim Cumhuriyet'im" ;

1 yorum:

FAİK ÇALTILI dedi ki...

Azınlıkların yeni osmanlı çizgisine desteklerinin nedeni budur.Yazıda yapılanların ırkçılık olarak belirtilmesi yanlıştır.Cumhuriyet kendi ulusal sermayesini oluşturmak zorundaydı.Anadolu yu tam 500 sene sömüren azınlıkların ekonomiküstünlükleri sona erdirilmek zorundaydı.

Hürriyet

KAYNAK OLARAK KULLANDIĞIM KİTAPLAR..
-------------------------------------------------------
1.DEVLET-İ ALİYYE.I...HALİL İNALCIK 2.OSMANLILAR..HALİL İNALCIK
3.İMP.'UN EN UZUN YÜZYILI..İLBER ORTAYLI
4.SON İMP. OSMANLI..İLBER ORTAYLI
5.TARİHİN IŞIĞINDA..İLBER ORTAYLI
6.OSM. TOPLUMUNDA AİLE..İLBER ORTAYLI
7.OSM.'YI YENİDEN KEŞFETMEK..İ.ORTAYLI
8.BATILILAŞMA YOLUNDA..İLBER ORTAYLI
9.OSMANLI TARİHİ..A.DE LAMARTINE
10.OSMANLI..CAROLİNE FİNKEL
11.OSM.İMP.TARİHİ..NICOLEA JORGA
12,BÜYÜK TÜRK..NICOLEA JORGA
13.YENİLMEZ TÜRK...NICOLEA JORGA
14.TÜRKİYE TARİHİ..ED.SİNA AKŞİN
15.OSM.DÜNYASI VE İNSANLARI..GÜLGÜN ÜÇEL
16.OSMANLI ORDUSU..GÜLGÜN ÜÇEL-AYBET
17,BU MÜLKÜN SULTANLARI..NECDET SAKAOĞLU 18.YENİÇERİLER..REŞAT EKREM KOÇU
19.SON PADİŞAH..YILMAZ ÇETİNER
20.SORULARLA OSM. ..ERHAN AFYONCU
21. SOKOLLU ...RADOVAN SAMARCIC
22. OSM.İMP.TARİHİ...A.CEVDET PAŞA
23. OSM.GERÇEĞİ..ERDOĞAN AYDIN
24. FATİH VE FETİH..ERDOĞAN AYDIN
25.KADINLAR SALTANATI..A.REFİK ALTINAY
26.DOĞU'YA BAKIŞ..GERALD MACLEAN
27.AT SIRTINDA ANADOLU..FREDERIC BURNABY
28.ABDÜLMECİD..HIFZI TOPUZ
29.ŞAH SULTAN ..İSKENDER PALA
30.FLORANSA BÜYÜCÜSÜ..S.RUSHDIE
31.TARİHİMİZLE YÜZLEŞMEK..EMRE KONGAR
32.PARİS'TE BİR OSM.SEFİRİ..ŞEVKET RADO
33.TARİHİN SAKLANAN YÜZÜ..ÇETİN ALTAN
34.OSM.İMP.'DA SON 300 YIL..ALAIN PALMER
35.KONSTANTİNİYYE..PHİLİP MANSELL
36.TÜRKİYE'NİN SİYASİ İNTİHARI..CENGİZ ÖZAKINCI
37.BU VATAN BÖYLE KURTULDU..EROL MÜTERCİMLER
38.16.YÜZYILDA İSTANBUL..METİN AND
39. ERKEN MODERN OSMANLILAR.. VIRGINIA H. AKSAN-DANIEL GOFFMAN
40."POPÜLER TARİH" VE "NTV TARİH " DERGİLERİ
41.İKİNCİ ADAM..Ş.SÜREYYA AYDEMİR
42.HAYAT..AYŞE KULİN
43.DEVRİM VE DEMOKRASİ..NUMAN ESİN
44.BİR NUMARALI TANIK..KURTUL ALTUĞ
45.İHTİLALİN MANTIĞI..Ş.S.AYDEMİR
46.KUTSAL İSYAN...HASAN İZZETTİN DİNAMO
47.KUTSAL BARIŞ...HASAN İZZETTİN DİNAMO
48.ÇÖL KRALİÇESİ...JANET WALLACH
49.YÖNETMENLER,FİLMLER,ÜLKELER..A.DORSAY
50.AY HIRSIZI...SUNAY AKIN
51.ONLAR HEP ORADAYDI...SUNAY AKIN
52.KULE CANBAZI...SUNAY AKIN
53.LÜZUMSUZ BİLGİLER ANSİKLOPEDİSİ..TAMER KORUGAN
54.PRENS..NİCCOLO MACHİAVELLİ
55.İSTANBUL'DA BİR ZÜRAFA..SUNAY AKIN
56.KIZ KULESİNDEKİ KIZILDERİLİ..S.AKIN
57.AH BEYOĞLU,VAH BEYOĞLU..SALAH BİRSEL
58.İSTANBUL-PARİS..SALAH BİRSEL
59.YAVUZ'UN KÜPESİ..ERHAN AFYONCU
60.OSMANLI PADİŞAHLARININ HAYAT HİKAYELERİ...YILMAZ ÖZTUNA
61.BİZİM DİPLOMATLAR..BİLAL N.ŞİMŞİR
62.KİM VAR İMİŞ BİZ BURADA YOĞ İKEN..CEMAL KAFADAR
63.RÜZGARIN GÖLGESİ..CARLOS RUIZ ZAFON
64.MELEĞİN OYUNU..CARLOS RUIZ ZAFON
65.ORTA DOĞU..TAYYAR ARI
66.ABD-ORTA DOĞU-TÜRKİYE..HALUK GERGER
67.ORTA DOĞU.. BERNARD LEWIS
68.ON BİR CUMHURBAŞKANI ON BİR ÖYKÜ.. CÜNEYT ARCAYÜREK
69.ÖFKELİ YILLAR...ALTAN ÖYMEN
70.ATATÜRK'TEN SONRA BUGÜNLERE NASIL GELDİK ?..CÜNEYT ARCAYÜREK
71.ÇANKAYA...CÜNEYT ARCAYÜREK
72.DEMOKRASİNİN İLK YILLARI..C.ARCAYÜREK
73.YENİ İKTİDAR,YENİ DÖNEM..C.ARCAYÜREK
74.BİR İKTİDAR,BİR İHTİLAL..C.ARCAYÜREK
75.NEREDEYSE BİR BALİNA..STEVE JONES
76.MOSSAD GİZLİ TARİHİ...GORDON THOMAS
77.BARIŞA SON VEREN BARIŞ...DAVID FROMKIN
78.SULARIN GETİRDİĞİ PADİŞAH..CAHİT ÜLKÜ
79.TANK SESİYLE UYANMAK..HASAN CEMAL
80.BİR MANİNİZ YOKSA.. ...AYFER TUNÇ
81.ALATURKAFRANKA..ERCAN ÇİTLİOĞLU
82.SUÇUMUZ MÜKEMMEL OLMAK..S.DUMAN
83.DARBE...STEPHEN KINZER
84.ÖZAL HİKAYESİ..HASAN CEMAL
85.TURGUT NEREDEN KOŞUYOR ? ..E.ÇÖLAŞAN
86.YEDİ TEPE ANADOLU...ALİ CANİP OLGUNLU
87."K", "DERBEDER BİR KAHİN"...CANSU YILMAZÇELİK
88.LATİFE HANIM...İPEK ÇALIŞLAR
89."K",YIKIK BİR SARAYDIR DÜNYA..PERİHAN ÖZCAN
90.BEYAZ PERDEDE KIRMIZI FİLMLER.. ATİLLA DORSAY
91.TEK ADAM..Ş.SÜREYYA AYDEMİR
92.DAHİLER VE AŞKLARI...ÖZCAN ERDOĞAN
93.HAYATIM KİTAP..YAŞAR AKSOY
94.BOĞAZİÇİ ŞINGIR MINGIR..SALAH BİRSEL
95.BİR EKONOMİK TETİKÇİNİN İTİRAFLARI...JOHN PERKİNS
96.CUMHURİYET TARİHİ YALANLARI 1. VE 2. CİLT...SİNAN MEYDAN
97. KOMPLO TEORİLERİ..EROL MÜTERCİMLER
98.ÖNCE KADINLAR VE ÇOCUKLAR..SUNAY AKIN
99.BİR ÇİFT AYAKKABI..SUNAY AKIN
100. BENİM CUMHURİYET'İM..EMİNE UŞAKLIGİL
101.DARAĞACINDA ÜÇ FİDAN..NİHAT BEHRAM
102.NEREYE..CAN DÜNDAR
103.İSTANBUL'DAN SAYFALAR..İLBER ORTAYLI
104.BİZİM İZMİRİMİZ..MELİH GÜRSOY
105.GİZLENEN TARİH..BRİAN HAUGHTON
106.BERGAMA DÜŞLERİMİN ŞEHRİ,İZMİR SEVDAM..SELAHATTİN TURAL
107.GÖLGEDEKİLER..CAN DÜNDAR
108.KIRMIZI BİSİKLET..CAN DÜNDAR
109.YAKAMDAKİ YÜZLER..CAN DÜNDAR
110.GEÇMİŞ AYRINTIDA SAKLIDIR..CEMİL KOÇAK